Мақала авторы

Фарида Кенжебекова

№7 Александр Пушкин атындағы орта мектебі, Қордай ауданы, Қарасу ауылы

ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ФИЛОЛОГИЯСЫНЫҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ

         Елбасы Н.Ә.Назарбаев: "Қазақстанның болашағы-қазақ тілінде"-деп тұжырымдайды. [2,33] Ал қазақ халқы тілінің келешегі-мектеп оқушыларында.Жыл өткен сайын мемлекеттік тілдің мәртебесі өсіп келуде. [ 3,127] Оған дәлел-орыс тілді мектеп оқушылары.Оқу орыс тілінде жүретін мектептерге арналған электронды оқулықтардың көбеюі, жаңаруы, оқулықтардың жаңаруы бізді қуантады. Мемлекеттік тілді оқытуда электронды оқулықтардың маңызы зор.Әсіресе бастауыш сынып оқулықтары "Әліппе", "Сиқырлы әріптер" атты электрондық оқулықтар 1-2 сыныптарда қазақ тіліне тән дыбыстарды, лексикалық тақырыптарды меңгертуде өте қолайлы.Осы сынды электронды оқулықтар орта буын және жоғары буын сыныптарына да өңделіп ұсынылса нұр үстіне нұр болар еді!Сонымен қатар, мемлекеттік тілді үйретуде, дәріптеуде ұлттық арналарда жүргізілетін телебағдарламалардың да берері көп.Атап айтар болсақ "Мың бір мақал, жүз бір жұмбақ", "Тапқыр достар", "Сонымен, солай дейік...", "Көршілер", "Қазақ тілін үйренейік" телебағдарламалары қазақ тілін үйретіп қана қоймай, глобальды тақырыптар төңірегінде сөз қозғайды.Сондай-ақ қазақ халқының салт-дәстүрін, тарихын, әдет-ғұрпын дәріптейді.Сонымен қатар, ұлттық арналардың тек қана мемлекеттік тілде хабар таратуы да көңілімізге қуаныш ұялатады.Қазіргі замандағы жастарға мемлекеттік тілді үйрену мүмкіндігі өте көп.Атап айтқанда:

  • Орта мектептерде оқу бағдарламасына сай, оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, қазақ тілі пәнінің сағат санының көптігі;
  • Мектептер заманға сай озық технологиялармен қамтамасыз етілген;
  • Оқулықтар мен электронды оқулықтардың жеткіліктілігі;
  • Ғаламтор желісінің қолжетімділігі;
  • Қазақ тіліндегі телебағдарламалардың көбеюі.

         Тілді үйренудің мұндай тамаша мүмкіндіктерін ескеріп, өз тілімізді дамыту мәселесіне тоқталсақ.Тіл-қоғамдық құбылыс.Сондықтан оның тарихы мен дамуы қоғамның тарихы мен дамуына байланысты болады.Осыдан тілді және оның даму заңдарын сол тілді иеленушілердің тарихымен тығыз байланысында қарастыру міндеті келіп туады.  

         Адам баласы қоғамы пайда болғаннан бері тіл қоғамға қатынас құралы ретінде қызмет етіп, оның дамуымен бірге дамып келеді. Қоғам және оның дамуы тілдің дамуына әсер етпей тұра алмайды.Қоғам тілдің дамуына әсер етеді, бірақ тілдің дамуы қоғамның даму заңдарына сәйкеспейді.Тілдің дамуы туралы әркім әр түрлі көзқараста.Кейбір лингвистер тілдің дамуын дәуірлерге жіктесе,ал кейбіреулері "Тіл-биологиялық құбылыс" деген пікірлер айтқан.Тіл-биологиялық құбылыс емес, қоғамық құбылыс.Қоғамдық құбылыс ретіндегі тілдің құралып жасалуының және оның дамуының өзіне тән заңдылықтары бар да,биологиялық құбылыс ретіндегі тірі организмнің туып және жетіліп өсуінің өзіне тән заңдылықтары бар.Демек,бұл екеуін (тіл мен организмді) бірдей деп есептеудің ешбір ғылыми негізі жоқ. [ 4,588]

Өз тәуелсіздігімізді алып, егемен елге айналған соң мемлекеттік тіл қазақ тілі болып жарияланды.Сол мезеттен бастап ана тіліміздің дамауына, беделіне мемлекет тарапынан көптеген қолдау көрсетіліп келеді.Ел басқару ісінде мемлекеттік тілдің дәрежесі биікте тұр.Ал енді, бүгінгі таңда біздің басты мәселемізге айналып отырған тіл мәселесі, қоғамның тілге салғырт қарауы.Іс-қағаздардың көпшілігі мемлекеттік тілде жүргізілгенімен, жергілікті тұрғындардың ішіндегі орысшыл қазақтар немесе мемлекеттік тілге немқұрайлы қарайтын кейбір өзге ұлт өкілдері сияқты қоғамдық мәселелермен қақтығысып қалып жатамыз.Бұл мәселенің басты себебі :"Тәрбие-тал бесіктен басталады" дегендей отбасындағы бала тәрбиесінен бастау алады деп есептеймін.Қазақстанның әрбір азаматы өз тілін құрметтеп, балаларына әдеби тілде сөйлесе ,нұр үстіне нұр болар еді! Сонда ғана баланың санасына тілге деген құрмет балалық шағынан бастап қалыптасар еді.Әрине, бұл пікіріммен қоғамымыздың тілге деген құрметін жоққа шығарып отырған жоқпын.

        Бұл мәселеге демографиялық жағынан қарайтын болсақ, ғалымдардың зерттеуі бойынша елімізде қазақтардың саны 9000 000-ға жуықтап отыр.Бұл біз тәуелсіздік алған жылдардағы халық санынан әлдеқайда көп.Қазақстан көпұлтты мемлекет болғандықтан өзге ұлт өкілдеріне де құрмет көрсетіп, ынтамақтастықта өмір сүруі қажет.Өйткені, тұтас мемлекет болғандықтан бір-бірімізбен түсінісуге ортақ тіл қажет.

        Жалпы қазақ тілінің мәртебесін дүние жүзімен салыстыра отырып қарасақ, өте төмен деп айтсақ асыра сілтегеніміз болар.Оған мынадай дәлелдермен мысал келтіре аламыз:

  • Әлемдегі барлық тілдің жалпы санын анықтау мүмкін емес, сол себепті тілдердің жалпы саны жөнінде мәліметтер әртүрлі болып кездеседі. Бір деректерде тілдердің саны 10 000-ға жақындығы туралы айтса, бірі – 7000, ал тағы біреулер – 6500 тіл бар деп айтады. Ал әлемде сөйлеушілер саны 100 000-нан асатын небәрі 100-ге тарта тіл ғана бар екен. Ал сөйлеушілер саны 10 000 000-нан асатын тілдердің саны 40. Қуанышқа орай, дәл осы 40 тілдің құрамына қазақ тілі де енеді екен, ал бұның алдында қазақ тілі 71 ірі тілдің қатарына енген болатын.
  • Қазақ тілі – Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі. Қазақстан Республикасы – қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде қабылдаған бірден-бір мемлекет. Әлемде 95 тіл мемлекеттік тіл болып табылады. Ал 56 мемлекет ағылшын тілін мемлекеттік тіл ретінде таныған, ал француз тілі – 30.
  • Бүгінгі таңда қазақ тілі – 16 197 000 сөйлеушісі бар тіл. Қазақ тілі бұл жағынан әлемдегі ірі 40 тілдің қатарына енеді. Қазақ тілі сөйлеушісі көп ең ірі бес тілдің қатарына кіріп отыр.
  • Қазақ тілінде 16 миллион адам сөйлейді, оның 1,8 миллионы өзге ұлт өкілдері: түрік, өзбек, қарақалпақ, әзірбайжан, қырғыз, татар, орыс, ұйғыр.
  • Қазақ тілі - түркі тілдері ішіндегі сөздік қоры ең үлкен тіл ғана емес, сонымен қатар әлемдегі ең таза тілдердің бірі. Сөздің қорының 60%-ын түркілік түбірлі сөздер құрайды.Ал орыс тілінің 45%-ы ғана славяндық негізді құрайды.
  • Қазақ тілі – түркі тілдерінің ішінде таралуы жағынан үшінші тіл: түрік тілі, өзбек тілі және қазақ тілі.
  • Қазақ тілі көптеген  маманның  пікірінше  диалектісі  жоқ тілдердің  бірі   саналады.  Ал мұның алдында диалекті  деп айтып жүрген  құбылыс говорға немесе сөйленіске жақын үрдіс қана көрінеді. [6]

         Бұл мәліметтерге сүйенсек қазақ тілінің мәртебесі бұрынғыға қарағанда, өзге тілдермен салыстырғанда әлдеқайда жоғары. Ана тіліміз дүние жүзіндегі сөздік қоры ең бай тілдердің бірі болып есептеледі.

Қорытындылай келе, мемлекеттік тіл мәртебесін көтеремін деген әрбір тіл үйретуші ұстаз әдістемелік тәжірибесін үнемі жетілдіріп, оны тиімді қолданып отырса, ана тілімізді үйренудегі қиындықтар қызығушылыққа айналуы әбден мүмкін."Тілді үйретпейді, тілге үйрену керек"деген қағиданы ескерсек, тіл үйретуде әр оқушыда ұмтылыс, қызығушылық болу керек,әріптестер! Ал ол қызығушылық пен ұмтылысты тудыратын біздер, ұстаздар! Сонда ғана нәтиже болары сөзсіз.

Пайдаланған әдебиеттер:

  1. Балақаев М.Қазақ тілінің мәдениетінің мәселелері / Алматы: Қазақстан,1995.-186 б.
  2. Джуматаева П.М. Қазақ тілі Қазақстан мектебінде /Джуматаева П.М./Мемлекеттік тілді оқытудың бүгіні мен болашағы.-Алматы, №1(49),2015-56 б.
  3. ҚР "Білім туралы" Заңы.
  4. Аханов К.Тіл білімінің негіздері /Алматы,2002.-664 б.
  5. Оразбаева Ф.Тілдік қатынас/Алматы: "Сөздік-Словарь",20015-272 б.
  6. www.azattyq.org/a/ Kazakhstan_kazakh_language_bill_roundtable]
  • 35
Жедел желі
+7 775 007 54 41

Бос мұғалімді іздеу...

Daryn.Online

Қосымшаны жүктеу
Жүктеу